Het Hembrugterrein in Zaandam is een voormalig militair-industrieel productielandgoed waar wapen-, patronen-, en munitiefabrieken stonden van de Artillerie Inrichtingen. Het hele terrein en de afzonderlijke gebouwen zijn wonderwel als een compleet integraal ensemble bewaard gebleven en vormt hiermee een uniek industriegebied in Nederland. De gemeente Zaanstad wil dit gebied herontwikkelen tot een vitaal, nieuw stadsdeel. SteenhuisMeurs deed onderzoek naar hoe het karakter van de bestaande bebouwing en de ruimtelijke inrichting ingezet kan worden als kwaliteit bij deze herontwikkeling.
De erfenis van de Artillerie Inrichtingen die zich op het Hembrugterrein manifesteert, is verrassend: het bestaat uit tientallen monumentale gebouwen, een omvangrijke groenaanleg, chemisch erfgoed en een aantal forse deelgebieden met elk een eigen karakter. Ze zijn verkend en in eerdere studies beschreven en gewaardeerd. SteenhuisMeurs voegt met dit onderzoek een analyse op grotere schaal van de ensembles en het gebied als geheel toe.
De grootste cultuurhistorische kwaliteit van het Hembrugterrein is de samenhang en consistentie van het gebied als geheel. Daarom gaat het niet slechts om het behouden van objecten en delen van de ruimtelijke structuur en terreininrichting. Het gaat vooral om het bewaren van de integriteit van het ensemble, ook op de plaatsen waar nieuwbouw mogelijk of zelfs dringend gewenst is. Maar waar zit ruimte voor transformatie? En wat zijn, bezien vanuit de cultuurhistorie, de randvoorwaarden die daarbij opgesteld kunnen worden om de uniekheid van het gebied veilig te stellen en tegelijk de ontwikkelpotentie te ondersteunen?
Er zou niet gestreefd moeten worden naar een authentieke situatie, maar naar het waarborgen van de functionele, ruimtelijke en symbolische logica van het terrein. In de aanbevelingen wordt daarom onderscheid gemaakt tussen kwaliteiten om te behouden, te transformeren en om toe te voegen. Uitgangspunt is dat deze cultuurhistorische analyse informeert, inspireert en stimuleert, maar omwille van de bescherming van de bestaande kwaliteiten, ook precies de grenzen stelt en oplossingsrichtingen aangeeft. |
