‘Romeins ontwerpen in de Delta’ is een praktijktoets waaraan Marinke Steenhuis een bedrage heeft geleverd als onderzoeker, begeleider van workshops en verslaglegger.
Deze praktijktoets heeft betrekking op de Limes, de grens van het voormalige Romeinse Rijk die van ongeveer 57 voor Chr. tot zo’n 400 na Chr. door de Romeinen werd gebruikt. Het is een grenslijn (rivier en weg) met Romeinse sporen en bodemvondsten van bouwwerken. De Limes loopt van Katwijk via de oude Rijn langs Arnhem naar Duitsland en is het grootste archeologische monument van Nederland.
Nabij Valkenburg (Zuid Holland, bij Katwijk) ligt een verlaten militair vliegveld bovenop een bodemarchief dat zeer veel Romeinse vondsten bevat. De vraag in dit project was, welke ruimtelijke aanknopingspunten (grammatica) de Limes bood voor het nieuwe woongebied dat hier in ontwikkeling is. In dit project ging men verder dan het vrijblijvend inzetten van de geschiedenis: betrokken architect Catherine Visser maakte speciaal voor de locatie Valkenburg een bewerking van de eerder ontwikkelde Limes Ontwerpgrammatica, die de ontwerpers bij hun werk van dienst zou kunnen zijn.
Het Programmabureau de Limes vroeg aan Architectuurcentrum Aorta een proces te bedenken waarin ontwerpers, stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten, zouden werken aan de toetsing van de zogenaamde Limes-ontwerpgrammatica op de locatie Valkenburg, een voormalig vliegkamp dat wordt omgevormd tot een woongebied met vijfduizend woningen. De ontwerpgrammatica is een document dat ontwerpers in vier stappen voorziet van kennis en handreikingen waarmee het Limes erfgoed op deze locatie gebruikt kan worden.
De ontwerpgrammatica is op te vatten als een inhoudelijk kader en een set van vragen die gesteld
wordt aan deze locatie. Waar moet men zich van bewust zijn als je hier gaat ontwerpen? Het onderzoek en de workshop concentreerden zich rond verschillende vragen. Welke bouwwerken of structuren zijn te gebruiken als referentie? Hoe zou de plek in de historisch context geplaatst moeten worden? Is er veel dynamiek op de plek geweest (verstedelijkt) of weinig? En tot slot is de schaal van de plek van belang. Hoe groter de schaal, hoe associatiever en grootschaliger gedacht kan worden. Is de locatie klein, dan zou een letterlijke verwijzing naar de vondsten voor de hand liggen.
De praktijktoets leverde een aantal werkbare conclusies op. De ontwikkelde ontwerpgrammatica is niet alleen voor ontwerpers, maar vooral ook voor opdrachtgevers van belang. Op basis van deze kennis zou hij gerichter een ontwerper kunnen selecteren met een passende ontwerpattitude voor de ruimtelijke en culturele doelstellingen van het plangebied. Voor de ontwerper is het raadzaam bij dergelijke historische locaties een plekspecifiek handboek te maken, met daarin een goede cartografie over verschillende tijdlagen. |
