Stacks Image p757_n21

stedelijke gebieden en landschappen – cultuurhistorische waardering


WAT DOET STEENHUISMEURS?


Een projectontwikkelaar, gemeente of provincie denkt na over kansen voor een stedelijk gebied of een cultuurlandschap. Hoe kan een voormalig fabrieksterrein of havengebied of een verouderde woonwijk veranderen en toch herkenbaar blijven? Of hoe kan de regionale economie worden versterkt vanuit de karakteristieken van het landschap? Visievorming begint met het doorgronden van de identiteit van een plek. Wij bestuderen de ontstaansgeschiedenis, de tijdlagen en de kantelmomenten die zich daarin aftekenen, het concept en de ruimtelijke structuur, de bouwsubstantie en de maatschappelijke betekenis. De essenties leggen we vast in een cultuurhistorisch onderzoek. Ook schrijven we narratieven – thematische verhaallijnen – waarin de ontwikkeling van een cultuurlandschap, de sociaal-economische geschiedenis van een gebied, markante historische figuren en andere eigenaardigheden leidend zijn. Wij benaderen de inhoud vanuit een strategische invalshoek; het verhaal is een middel, geen doel. Dankzij een narratief wordt méér voorstelbaar dan op het eerste oog zichtbaar is. Wij identificeren verrassende en inspirerende verbindingen. Het gebied krijgt karakter en gaat leven. Kennis van wat het is, prikkelt de verbeelding over wat het kan worden. Onze input wordt benut als onderlegger voor een omgevingsvisie, een cultuurnota of voor beheerbeleid. Vaak zijn we nauw betrokken bij de vertaalslag van de cultuurhistorische waardering naar de concrete gebiedstransformatie.


CASUS 1
LANDGOED DENNENOORD, ZUIDLAREN

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: Lentis (2018)



Het terrein van het psychiatrisch ziekenhuis Landgoed Dennenoord in Zuidlaren kent een lange geschiedenis die teruggaat tot 1895, toen het werd gesticht door de ‘Vereeniging tot Christelijke verzorging van Krankzinnigen en Zenuwlijders in Nederland’. Een groot deel van Dennenoord is beschermd dorpsgezicht en er staan meerdere (rijks)monumenten. Er ligt ook een ontwikkelopgave: door veranderingen in de GGZ-budgetten en gewijzigde inzichten in de geestelijke gezondheidszorg is de urgentie ontstaan om gebouwen te herbestemmen, maar ook te zoeken naar de mogelijkheid tot het toevoegen van nieuwe functies, zoals wonen. SteenhuisMeurs bracht met nooit eerder onderzochte archiefstukken de rijke historie van het terrein in beeld. Kenmerk is de nauwe verwevenheid tussen het landschap, de groenaanleg, de architectuur en de telkens veranderende opvattingen in de zorg. Vanuit de cultuurhistorische analyse bepaalden we het ‘laadvermogen’ van het terrein; wat kan het verdragen aan eventuele nieuwe ingrepen? Via een reeks analysekaarten van bouwfases, beplantingsplannen en de definitie van verschillende gebiedseenheden is toegewerkt naar een waarderingskaart en aanbevelingen. Zo ontstaat vanuit de historische ontwikkeling van het terrein een beeld van de toekomstige mogelijkheden. Het project krijgt voor ons in 2019 een vervolg met de ontwikkeling van gebiedspaspoorten, concrete ruimtelijke kaders voor elke gebiedseenheid die zullen worden opgenomen in een nieuw omgevingsplan.

Landgoed Dennenoord aan het begin van de 20ste eeuw


CASUS 2
TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: TU Directie Campus en Real Estate (2017-2018)


De TU Delft staat voor nieuwe opgaven en de campus heeft ruimte nodig om zich te vernieuwen en flexibel op veranderingen in te spelen. De TU Delft kent een lange geschiedenis, die op veel plaatsen in de stad is terug te vinden, met name in de binnenstad en de universiteitswijk. De TU kent de nodige beschermde monumenten, maar het ruimtelijk erfgoed omvat veel meer: structuren en gebouwen die de huidige campus een herkenbaar gezicht geven. In dit onderzoek is de cultuurhistorische kwaliteit van de TU campus in beeld gebracht. De studie bestaat uit een typering van de ontwikkeling van de TU in vijf fases, vanaf de oprichting van de Koninklijke Academie in 1842 tot het heden. Deze beschrijving wordt gevolgd door een cultuurhistorische analyse in vijf kernwaarden, een cultuurhistorische waardering en aanbevelingen voor de toekomst. Veel van de uitgangspunten voor de campusinrichting uit het verleden zijn niet meer valide. Het is dan ook de uitdaging om de vernieuwing ruim baan te geven en tegelijkertijd toch ook de rijkdom aan erfgoed daarin een plek te geven. Met de resultaten uit onze studie kan de TU het gesprek met de gemeente Delft voeren, vernieuwen en toch herkenbaar blijven.

Technische Universiteit, Delft


CASUS 3
DE HES, ARNHEM EN OOSTERBEEK

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: Amvest (2018)
in samenwerking met: Berte Daan landschap en architectuur


De Hes is één van de voormalige bedrijfsterreinen van KEMA: de N.V. tot Keuring van Elektrotechnische Materialen Arnhem. De Hes wordt ontwikkeld tot woonwijk. Om de bestaande kwaliteiten op te kunnen nemen in de planvorming, maakte SteenhuisMeurs in samenwerking met Berte Daan landschap en architectuur een cultuurhistorische en landschappelijke analyse. De belangrijkste KEMA-locatie was landgoed Den Brink, waar sinds de jaren dertig een monumentaal ensemble van laboratoria en kantoren in een parkachtige omgeving werd gerealiseerd. Een tweede cluster van laboratoria ontstond in de jaren zeventig in de Rosandepolder. De Hes is een tussengebied dat met een viaduct verbonden is met Den Brink en met een tunnel met de Rosandepolder. Op De Hes kwam in 1971 een laboratorium en tien jaar later het ingenieursbureau van KEMA. Aan de zuidrand van het terrein, groeide in de nadagen van KEMA een conglomeraat van loodsen, hallen en kantoorgebouwen. Het gebied bestaat uit een gevarieerd, lommerrijk landschap, vol tegenstellingen en historische verwijzingen. Het kent niet de sfeer van de buitenplaatsen in Oosterbeek of de singels van Arnhem, maar ook niet die van de Veluwe of de industriezones elders in de stad. Hier, waar de steilrand van het Veluws massief dramatisch overhelt naar de lage uiterwaarden, komen land en water, landroutes en vaarwegen en twee gemeenten bij elkaar in een fascinerend tussengebied dat een nieuwe toekomst verdient.


Ruimtelijke analyse van de Hes, Arnhem en Oosterbeek




stedelijke gebieden en landschappen – cultuurhistorische waardering


WAT DOET STEENHUISMEURS?


Een projectontwikkelaar, gemeente of provincie denkt na over kansen voor een stedelijk gebied of een cultuurlandschap. Hoe kan een voormalig fabrieksterrein of havengebied of een verouderde woonwijk veranderen en toch herkenbaar blijven? Of hoe kan de regionale economie worden versterkt vanuit de karakteristieken van het landschap? Visievorming begint met het doorgronden van de identiteit van een plek. Wij bestuderen de ontstaansgeschiedenis, de tijdlagen en de kantelmomenten die zich daarin aftekenen, het concept en de ruimtelijke structuur, de bouwsubstantie en de maatschappelijke betekenis. De essenties leggen we vast in een cultuurhistorisch onderzoek. Ook schrijven we narratieven – thematische verhaallijnen – waarin de ontwikkeling van een cultuurlandschap, de sociaal-economische geschiedenis van een gebied, markante historische figuren en andere eigenaardigheden leidend zijn. Wij benaderen de inhoud vanuit een strategische invalshoek; het verhaal is een middel, geen doel. Dankzij een narratief wordt méér voorstelbaar dan op het eerste oog zichtbaar is. Wij identificeren verrassende en inspirerende verbindingen. Het gebied krijgt karakter en gaat leven. Kennis van wat het is, prikkelt de verbeelding over wat het kan worden. Onze input wordt benut als onderlegger voor een omgevingsvisie, een cultuurnota of voor beheerbeleid. Vaak zijn we nauw betrokken bij de vertaalslag van de cultuurhistorische waardering naar de concrete gebiedstransformatie.



CASUS 1
LANDGOED DENNENOORD, ZUIDLAREN

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: Lentis (2018)



Het terrein van het psychiatrisch ziekenhuis Landgoed Dennenoord in Zuidlaren kent een lange geschiedenis die teruggaat tot 1895, toen het werd gesticht door de ‘Vereeniging tot Christelijke verzorging van Krankzinnigen en Zenuwlijders in Nederland’. Een groot deel van Dennenoord is beschermd dorpsgezicht en er staan meerdere (rijks)monumenten. Er ligt ook een ontwikkelopgave: door veranderingen in de GGZ-budgetten en gewijzigde inzichten in de geestelijke gezondheidszorg is de urgentie ontstaan om gebouwen te herbestemmen, maar ook te zoeken naar de mogelijkheid tot het toevoegen van nieuwe functies, zoals wonen. SteenhuisMeurs bracht met nooit eerder onderzochte archiefstukken de rijke historie van het terrein in beeld. Kenmerk is de nauwe verwevenheid tussen het landschap, de groenaanleg, de architectuur en de telkens veranderende opvattingen in de zorg. Vanuit de cultuurhistorische analyse bepaalden we het ‘laadvermogen’ van het terrein; wat kan het verdragen aan eventuele nieuwe ingrepen? Via een reeks analysekaarten van bouwfases, beplantingsplannen en de definitie van verschillende gebiedseenheden is toegewerkt naar een waarderingskaart en aanbevelingen. Zo ontstaat vanuit de historische ontwikkeling van het terrein een beeld van de toekomstige mogelijkheden. Het project krijgt voor ons in 2019 een vervolg met de ontwikkeling van gebiedspaspoorten, concrete ruimtelijke kaders voor elke gebiedseenheid die zullen worden opgenomen in een nieuw omgevingsplan.

Landgoed Dennenoord aan het begin van de 20ste eeuw



CASUS 2
TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: TU Directie Campus en Real Estate (2017-2018)


De TU Delft staat voor nieuwe opgaven en de campus heeft ruimte nodig om zich te vernieuwen en flexibel op veranderingen in te spelen. De TU Delft kent een lange geschiedenis, die op veel plaatsen in de stad is terug te vinden, met name in de binnenstad en de universiteitswijk. De TU kent de nodige beschermde monumenten, maar het ruimtelijk erfgoed omvat veel meer: structuren en gebouwen die de huidige campus een herkenbaar gezicht geven. In dit onderzoek is de cultuurhistorische kwaliteit van de TU campus in beeld gebracht. De studie bestaat uit een typering van de ontwikkeling van de TU in vijf fases, vanaf de oprichting van de Koninklijke Academie in 1842 tot het heden. Deze beschrijving wordt gevolgd door een cultuurhistorische analyse in vijf kernwaarden, een cultuurhistorische waardering en aanbevelingen voor de toekomst. Veel van de uitgangspunten voor de campusinrichting uit het verleden zijn niet meer valide. Het is dan ook de uitdaging om de vernieuwing ruim baan te geven en tegelijkertijd toch ook de rijkdom aan erfgoed daarin een plek te geven. Met de resultaten uit onze studie kan de TU het gesprek met de gemeente Delft voeren, vernieuwen en toch herkenbaar blijven.

Technische Universiteit, Delft



CASUS 3
DE HES, ARNHEM EN OOSTERBEEK

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: Amvest (2018)
in samenwerking met: Berte Daan landschap en architectuur


De Hes is één van de voormalige bedrijfsterreinen van KEMA: de N.V. tot Keuring van Elektrotechnische Materialen Arnhem. De Hes wordt ontwikkeld tot woonwijk. Om de bestaande kwaliteiten op te kunnen nemen in de planvorming, maakte SteenhuisMeurs in samenwerking met Berte Daan landschap en architectuur een cultuurhistorische en landschappelijke analyse. De belangrijkste KEMA-locatie was landgoed Den Brink, waar sinds de jaren dertig een monumentaal ensemble van laboratoria en kantoren in een parkachtige omgeving werd gerealiseerd. Een tweede cluster van laboratoria ontstond in de jaren zeventig in de Rosandepolder. De Hes is een tussengebied dat met een viaduct verbonden is met Den Brink en met een tunnel met de Rosandepolder. Op De Hes kwam in 1971 een laboratorium en tien jaar later het ingenieursbureau van KEMA. Aan de zuidrand van het terrein, groeide in de nadagen van KEMA een conglomeraat van loodsen, hallen en kantoorgebouwen. Het gebied bestaat uit een gevarieerd, lommerrijk landschap, vol tegenstellingen en historische verwijzingen. Het kent niet de sfeer van de buitenplaatsen in Oosterbeek of de singels van Arnhem, maar ook niet die van de Veluwe of de industriezones elders in de stad. Hier, waar de steilrand van het Veluws massief dramatisch overhelt naar de lage uiterwaarden, komen land en water, landroutes en vaarwegen en twee gemeenten bij elkaar in een fascinerend tussengebied dat een nieuwe toekomst verdient.


Ruimtelijke analyse van de Hes, Arnhem en Oosterbeek



STEENHUISMEURS bv
050 30 80 100




STEENHUISMEURS bv
050 30 80 100