Stacks Image p757_n21

GEBOUWEN – CULTUURHISTORISCHE WAARDERING

WAT DOET STEENHUISMEURS?


Historische gebouwen verliezen hun oorspronkelijke functie en zijn toe aan een tweede of zelfs derde leven. Hoe kunnen zij met behoud van identiteit en ruimtelijke kwaliteit naar de werkelijkheid van nu worden getransformeerd, zodanig dat zij nieuwe maatschappelijke betekenis en financiële waarde krijgen? Wij maken kansen en randvoorwaarden zichtbaar door de cultuurhistorische essentie en kernkwaliteiten in kaart te brengen; een soort nulmeting. Wat hebben eerdere generaties op deze plek gedaan? Wat was de relatie van het gebouw of het ensemble van gebouwen tot de omgeving? Wat zijn de cruciale ontwerpthema’s en hoe valt het ontwerp in het oeuvre van de architect te plaatsen? Welke herinneringen, associaties en gevoelens roept het gebouw op? Uit dergelijke onderzoeksvragen destilleren wij de ingrediënten voor een nieuw hoofdstuk in de architectonische en gebruiksgeschiedenis. Daarbij gaat het beslist niet alleen om monumentale panden. Gebouwen kunnen heel gewoon zijn, maar toch een grote symbolische betekenis hebben. Dan is het de immateriële waarde die telt en die in een nieuwbouwcontext een bijzondere rol kan gaan vervullen. Wij vertalen onze bevindingen naar een waardestelling, quickscan, cultuurhistorisch onderzoek of een voorstel voor een monumenteninventarisatie. Vaak vragen opdrachtgevers ons om in het vervolgtraject mee te denken over transformatiemogelijkheden of planologische borging.


CASUS 1
MONUMENTEN IN HET AARDBEVINGSGEBIED GRONINGEN

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: Centrum Veilig Wonen (2017-2019)




In het Groninger aardbevingsgebied worden honderden panden versterkt, zodat bewoners in het geval van een aardbeving veilig kunnen vluchten. Dorpen als Loppersum, ’t Zandt en Zeerijp hebben een ongelooflijk rijk verleden, waar vele monumentale gevels en interieurs van getuigen. Tientallen monumenten voldoen op dit moment niet aan de veiligheidsnorm en moeten versterkt. Het zijn vaak ingrijpende verbouwingen aan het casco, de interieurs en soms ook de buitenkant van de gebouwen. Hoe kan de monumentale waarde bij het ontwerp en de beoordeling van de versterkingen worden geborgd? In opdracht van het Centrum Veilig Wonen onderzoeken we tientallen rijksmonumenten in het gebied: rentenierswoningen, boerderijen, stadshuizen en bijzondere monumenten als een schathuis en sarrieshut. Als aanvulling op de gebruikelijke cultuurhistorische waardering is in ieder rapport een checklist cultuurhistorie toegevoegd. Hiermee krijgen ontwerpers en ingenieurs snel inzicht in de bijzondere kwaliteiten en de ruimte voor interventies die de monumenten bieden. Bijvangst is de kennisverdieping over de Groningse bouwkunst. Deze kwaliteiten maken versterking een ingewikkelde opgave. Dit voor Nederland ongekende erfgoed biedt ook kansen om het gebied voor de toekomst te ontwikkelen tot een aantrekkelijke leefomgeving met economisch potentieel.

Borgweg, Zeerijp. Bron: Funda


CASUS 2
KANTOORGEBOUW DE WALVIS, AMSTERDAM

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: Maarsen Groep (2017), architect Vincent Panhuysen (KAAN Architecten, Rotterdam)


Midden in de historische omgeving van de westelijke eilanden in Amsterdam, staat een plompe kantoortoren uit de jaren zestig. Het plan om het gebouw te verduurzamen en te moderniseren, was voor de gemeente aanleiding om de ontwikkelaar een cultuurhistorisch onderzoek te vragen. Kantoorgebouw de Walvis is geen monument en staat in een ingewikkeld stukje stad. Het Bickerseiland is een diverse microkosmos: kleinschalig en groots, besloten en open, historisch en modern. Door de historische ontwikkeling te analyseren en te duiden, wordt duidelijk wat de kwaliteiten van het gebied zijn, waarom knelpunten ontstonden en welke ambities nooit uit de verf kwamen. Het contrast tussen de toren en de kleinschalige Grote Bickersstraat, met zijn huisjes en pakhuizen is bruut. De open ruimte rondom het kantoor is geen onderdeel van een aantrekkelijke en groene openbare ruimte langs de waterkant geworden. De Walvis staat op het droge, op een afgesloten parkeerterrein, afgescheiden van de stad. De architectuur was ooit een voorbeeld van een strakke moderniteit en een prachtige indeling met een open plint, een kantoorlijf met een ragfijne detaillering, en een dakopbouw met plastisch vormgegeven gebouwtjes. De architectuur is echter geërodeerd en grof geworden. De cultuurhistorische analyse heeft verdieping en input gegeven aan de herinrichting van het buitengebied en de architectonische vernieuwing onder leiding van architect Victor Panhuysen.

Kantoorgebouw de Walvis, Amsterdam


CASUS 3
KANTONGERECHT EINDHOVEN

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: gemeente Eindhoven (2018)




In opdracht van de gemeente Eindhoven onderzocht SteenhuisMeurs de cultuurhistorische waarde van het voormalige kantongerecht uit 1965 van architect Jo Kruger, dat tegenwoordig wordt gebruikt als Designhuis. Het kantongerecht was onderdeel van de wederopbouw van Eindhoven waarbij een nieuw Stadhuisplein met bestuurlijke functies werd ingericht. Het kantongerecht staat enigszins achteraf op het plein en lijkt op het eerste gezicht ingetogen, doelmatig en rationeel. Het gebouw is volledig ‘leesbaar’ en de functies van de ruimten zijn op een heldere manier vertaald in de buitengevels. Het gebouw laat echter ook zien hoe rechtspraak in architectuur kan worden geënsceneerd, bijna als een vorm van theater. Door de kleine entree, lijkt het imposante atrium des te groter en wordt de bezoeker verrast door de ruimtelijkheid, de rijkdom aan materiaalgebruik en de dramatische lichtinval. In het kader van de verduurzaming wordt het gebouw mogelijk aangepakt. Voor dit onderzoek onderzochten we de stedenbouwkundige context en de bouwgeschiedenis van het kantongerecht, met speciale aandacht voor de architect, de beeldende kunst en (kanton)gerechtsgebouwen in Nederland. Aan de hand van de cultuurhistorische waardering volgde een set aanbevelingen voor de toekomst. Hierbij zijn specifieke adviezen gegeven, inspelend op de wens om het gebouw te verduurzamen.

Voormalig Kantongerecht, Eindhoven




GEBOUWEN – CULTUURHISTORISCHE WAARDERING

WAT DOET STEENHUISMEURS?


Historische gebouwen verliezen hun oorspronkelijke functie en zijn toe aan een tweede of zelfs derde leven. Hoe kunnen zij met behoud van identiteit en ruimtelijke kwaliteit naar de werkelijkheid van nu worden getransformeerd, zodanig dat zij nieuwe maatschappelijke betekenis en financiële waarde krijgen? Wij maken kansen en randvoorwaarden zichtbaar door de cultuurhistorische essentie en kernkwaliteiten in kaart te brengen; een soort nulmeting. Wat hebben eerdere generaties op deze plek gedaan? Wat was de relatie van het gebouw of het ensemble van gebouwen tot de omgeving? Wat zijn de cruciale ontwerpthema’s en hoe valt het ontwerp in het oeuvre van de architect te plaatsen? Welke herinneringen, associaties en gevoelens roept het gebouw op? Uit dergelijke onderzoeksvragen destilleren wij de ingrediënten voor een nieuw hoofdstuk in de architectonische en gebruiksgeschiedenis. Daarbij gaat het beslist niet alleen om monumentale panden. Gebouwen kunnen heel gewoon zijn, maar toch een grote symbolische betekenis hebben. Dan is het de immateriële waarde die telt en die in een nieuwbouwcontext een bijzondere rol kan gaan vervullen. Wij vertalen onze bevindingen naar een waardestelling, quickscan, cultuurhistorisch onderzoek of een voorstel voor een monumenteninventarisatie. Vaak vragen opdrachtgevers ons om in het vervolgtraject mee te denken over transformatiemogelijkheden of planologische borging.



CASUS 1
MONUMENTEN IN HET AARDBEVINGSGEBIED GRONINGEN

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: Centrum Veilig Wonen (2017-2019)




In het Groninger aardbevingsgebied worden honderden panden versterkt, zodat bewoners in het geval van een aardbeving veilig kunnen vluchten. Dorpen als Loppersum, ’t Zandt en Zeerijp hebben een ongelooflijk rijk verleden, waar vele monumentale gevels en interieurs van getuigen. Tientallen monumenten voldoen op dit moment niet aan de veiligheidsnorm en moeten versterkt. Het zijn vaak ingrijpende verbouwingen aan het casco, de interieurs en soms ook de buitenkant van de gebouwen. Hoe kan de monumentale waarde bij het ontwerp en de beoordeling van de versterkingen worden geborgd? In opdracht van het Centrum Veilig Wonen onderzoeken we tientallen rijksmonumenten in het gebied: rentenierswoningen, boerderijen, stadshuizen en bijzondere monumenten als een schathuis en sarrieshut. Als aanvulling op de gebruikelijke cultuurhistorische waardering is in ieder rapport een checklist cultuurhistorie toegevoegd. Hiermee krijgen ontwerpers en ingenieurs snel inzicht in de bijzondere kwaliteiten en de ruimte voor interventies die de monumenten bieden. Bijvangst is de kennisverdieping over de Groningse bouwkunst. Deze kwaliteiten maken versterking een ingewikkelde opgave. Dit voor Nederland ongekende erfgoed biedt ook kansen om het gebied voor de toekomst te ontwikkelen tot een aantrekkelijke leefomgeving met economisch potentieel.

Borgweg, Zeerijp. Bron: Funda



CASUS 2
KANTOORGEBOUW DE WALVIS, AMSTERDAM

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: Maarsen Groep (2017), architect Vincent Panhuysen (KAAN Architecten, Rotterdam)


Midden in de historische omgeving van de westelijke eilanden in Amsterdam, staat een plompe kantoortoren uit de jaren zestig. Het plan om het gebouw te verduurzamen en te moderniseren, was voor de gemeente aanleiding om de ontwikkelaar een cultuurhistorisch onderzoek te vragen. Kantoorgebouw de Walvis is geen monument en staat in een ingewikkeld stukje stad. Het Bickerseiland is een diverse microkosmos: kleinschalig en groots, besloten en open, historisch en modern. Door de historische ontwikkeling te analyseren en te duiden, wordt duidelijk wat de kwaliteiten van het gebied zijn, waarom knelpunten ontstonden en welke ambities nooit uit de verf kwamen. Het contrast tussen de toren en de kleinschalige Grote Bickersstraat, met zijn huisjes en pakhuizen is bruut. De open ruimte rondom het kantoor is geen onderdeel van een aantrekkelijke en groene openbare ruimte langs de waterkant geworden. De Walvis staat op het droge, op een afgesloten parkeerterrein, afgescheiden van de stad. De architectuur was ooit een voorbeeld van een strakke moderniteit en een prachtige indeling met een open plint, een kantoorlijf met een ragfijne detaillering, en een dakopbouw met plastisch vormgegeven gebouwtjes. De architectuur is echter geërodeerd en grof geworden. De cultuurhistorische analyse heeft verdieping en input gegeven aan de herinrichting van het buitengebied en de architectonische vernieuwing onder leiding van architect Victor Panhuysen.

Kantoorgebouw de Walvis, Amsterdam



CASUS 3
KANTONGERECHT EINDHOVEN

Cultuurhistorische waardering
in opdracht van: gemeente Eindhoven (2018)




In opdracht van de gemeente Eindhoven onderzocht SteenhuisMeurs de cultuurhistorische waarde van het voormalige kantongerecht uit 1965 van architect Jo Kruger, dat tegenwoordig wordt gebruikt als Designhuis. Het kantongerecht was onderdeel van de wederopbouw van Eindhoven waarbij een nieuw Stadhuisplein met bestuurlijke functies werd ingericht. Het kantongerecht staat enigszins achteraf op het plein en lijkt op het eerste gezicht ingetogen, doelmatig en rationeel. Het gebouw is volledig ‘leesbaar’ en de functies van de ruimten zijn op een heldere manier vertaald in de buitengevels. Het gebouw laat echter ook zien hoe rechtspraak in architectuur kan worden geënsceneerd, bijna als een vorm van theater. Door de kleine entree, lijkt het imposante atrium des te groter en wordt de bezoeker verrast door de ruimtelijkheid, de rijkdom aan materiaalgebruik en de dramatische lichtinval. In het kader van de verduurzaming wordt het gebouw mogelijk aangepakt. Voor dit onderzoek onderzochten we de stedenbouwkundige context en de bouwgeschiedenis van het kantongerecht, met speciale aandacht voor de architect, de beeldende kunst en (kanton)gerechtsgebouwen in Nederland. Aan de hand van de cultuurhistorische waardering volgde een set aanbevelingen voor de toekomst. Hierbij zijn specifieke adviezen gegeven, inspelend op de wens om het gebouw te verduurzamen.

Voormalig Kantongerecht, Eindhoven



STEENHUISMEURS bv
050 30 80 100




STEENHUISMEURS bv
050 30 80 100